Thách Thức Và Kỳ Vọng Của TP.HCM Trong Phát Triển Mạng Lưới Metro
Tham vọng xây dựng hệ thống metro của TP.HCM với tổng chiều dài 355 km trong 10 năm tới đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề nguồn vốn và giải phóng mặt bằng.
Kế Hoạch Phát Triển Metro Đột Phá
Theo Quy hoạch 568/QĐ-TTg năm 2013, TP.HCM dự kiến xây dựng 8 tuyến metro và 3 tuyến xe điện mặt đất hoặc đường sắt một ray. Tuy nhiên, đến cuối năm 2024, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch TP.HCM với kế hoạch mở rộng thành 10 tuyến metro, tổng chiều dài khoảng 510 km.
Theo Đề án Phát triển hệ thống đường sắt đô thị, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành 7 tuyến metro với tổng chiều dài 355 km vào năm 2035, đảm bảo 40-50% nhu cầu vận tải công cộng. Giai đoạn tiếp theo, thành phố sẽ xây thêm 3 tuyến dài 155 km, nâng tổng mạng lưới lên 510 km. Các tuyến metro còn được kết nối với các đô thị lân cận như Biên Hòa, Tân An và Thủ Dầu Một.
UBND TP.HCM đang chủ động triển khai nhanh các bước chuẩn bị, như rà soát và đề xuất nhu cầu sử dụng đất cho các tuyến metro mới. Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) cũng đang đề xuất quy hoạch thêm các tuyến metro số 8, 9, 10 và các tuyến Tramway/LRT ven sông.
Lộ Trình Phát Triển Và Những Lo Ngại
Theo kế hoạch, giai đoạn 2025-2027 sẽ hoàn tất công tác chuẩn bị dự án, năm 2027-2028 hoàn thành giải phóng mặt bằng và khởi công xây dựng từ năm 2027. Tuy nhiên, tiến độ các tuyến metro hiện tại khiến nhiều chuyên gia lo ngại. Tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) dài 20 km đã mất 17 năm từ khi phê duyệt và dự kiến khánh thành tháng 3/2025. Tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) dài 11 km được phê duyệt năm 2010 nhưng vẫn chưa rõ ngày khởi công.
Thách thức lớn nhất là giải phóng mặt bằng và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật. Ví dụ, Metro số 2 hiện mới đạt 99,83% mặt bằng sạch, dù dự án này đã nhiều lần được đốc thúc.
Khó Khăn Nguồn Vốn Và Thủ Tục
Nguồn vốn là một thách thức lớn khác. Trong giai đoạn 2011-2020, TP.HCM chỉ cân đối được 21.695 tỷ đồng, chiếm 14,1% nhu cầu vốn. Các dự án metro chủ yếu sử dụng vốn ODA, nhưng quy trình vay và thủ tục phức tạp khiến tiến độ triển khai kéo dài, dẫn đến chi phí tăng do trượt giá.
Ngoài ra, sự thay đổi của các văn bản pháp luật trong nước cùng với hệ thống quy chuẩn kỹ thuật chưa đồng bộ cũng làm tăng thời gian và chi phí dự án. Việc kết nối metro với các phương thức vận tải khác chưa hoàn chỉnh và chưa tận dụng được tiềm năng phát triển đô thị quanh các nhà ga.
Kết Luận
Tham vọng xây dựng 355 km metro trong 10 năm của TP.HCM là một bước đi táo bạo nhưng đầy thách thức. Để đạt được mục tiêu này, thành phố cần giải quyết các vấn đề về vốn, mặt bằng và thủ tục hành chính, đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng và quy hoạch đô thị để tạo điều kiện thuận lợi cho hệ thống metro phát triển bền vững.